Vaizlerde Aranacak Temel Yeterlilikler Üzerine

Cumhuriyet Üniversitesi
İlahiyat Fakültesi Dergisi
Cilt: VIII / 2, s.17-24
ARALIK-2004, SİVAS

VAİZLERDE ARANACAK TEMEL YETERLİLİKLER ÜZERİNE1
Nevzat Y. AŞIKOĞLU2
Anahtar Kelimeler: Vaiz, yeterlilik, yaygın din eğitimi, cami eğitimi
Özet
Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı olarak görev yapan vazilerimizin ifa ettikleri
görev, niteliği itibariyle oldukça zor, aynı zamanda da toplumu din konusunda
aydınlatma açısından önemli bir görevdir.
Vaizlerin görevleri arasında sayılan, dini sorulara cevap verme ve irşat
programlarında görev alma da, halkla birebir ilişkiyi, dolayısıyla rehberlik ve danışma
psikolojisi konusunda bilgiyi ve yetkinliği gerektirmektedir.
Vaizlerimizin görevlerini başarıyla yürütebilmeleri için dört temel yeterlilik
alanından söz etmek mümkündür. Bunlar:
1- Özel alan yeterlilikleri
2- Eğitme- öğretme yeterlilikleri
3- Genel kültür yeterlilikleri ve
Kişisel özelliklerdir.
Abstract
Key Words: Preacher, skills, informal religious education, mosque
education
The duties which Muslim preachers carry out under the supervision of the
Directorate of Religious Affairs are stressful and at the same time has crucial
importance in terms of educating public on religion.
Such duties as responding questions on religion and mission of
proclamation which are added among the preachers’ activities require active social
interaction, thus, the skills and adequacy in counselling and counselling psychology.
It is possible to argue that preachers need to develop competencies in four main
fields:
1- Ministry
2- Pedagogy and Teaching Skills
3- Local Culture
1 Bu çalışma 11-12/03/2004 tarihlerinde E.Ü.İlahiyat Fak. ile Kayseri Müftülüğü tarafından ortak düzenlenen
“Din Görevlilerinin Yeterlilikleri” konulu tartışmalı ilmi toplantıya tebliğ olarak sunulmuştur.
2 Prof. Dr., C.Ü.İlahiyat Fak. Dekanı
Cumhuriyet Üniversitesi
İlahiyat Fakültesi Dergisi
Cilt: VIII / 2, s.17-24
ARALIK-2004, SİVAS
18 vaizlerde aranacak temel yeterlilikler
GİRİŞ
Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı olarak görev yapan vaizlerimizin ifa ettikleri
görev, niteliği itibariyle oldukça zor, aynı zamanda da toplumu din konusunda
aydınlatma açısından önemli bir görevdir. Toplumu aydınlatacak olanların temel
niteliklerinin bilinmesi ise görevleri konusunda yetkinliklerinin belirlenmesi açısından
önem arz etmektedir. Bu nedenle, bu çalışmada, ağırlıklı olarak yaygın din eğitimi
alanında etkisi büyük olan vaizlik kurumunun temel nitelikleri, başka bir ifadeyle
vaizlerde bulunması gereken temel yeterliliklerin neler olması gerektiği üzerinde
durulmuştur.
Çok önemli bir hizmet alanı olmasına rağmen, vaizlikle ilgili temel
yeterliliklerin neler olması gerektiği, bilimsel ölçüler içinde ve açık bir şekilde henüz
belirlenmemiştir. Bu konunun tartışılması ve önerilerle zenginleştirilerek vaizlerle ilgili
temel yeterliliklerin belirlenmesi, hem onları yetiştiren kurum olan İlahiyat Fakülteleri,
hem de istihdam eden kurum olan Diyanet İşleri Başkanlığı açısından önemlidir.
Yaygın din eğitiminin veya yetişkinler din eğitiminin bir bölümü olarak vaizlik
ve vaizler üzerine çeşitli araştırmalar yapılmış, sempozyumlar düzenlenmiştir. Bu
araştırmalarda vaizlerin içinde bulundukları şartlar ile karşılaştıkları zorluklar tespit
edilmeye çalışılmış, ayrıca vaizlerin yetiştirilmesi ve onlarda bulunması gereken
özellikler ile ilgili öneriler dile getirilmiştir.
Vaizlerin durumlarını ve problemlerini tespitine yönelik araştırmalar, çeşitli
sonuçlar ortaya koymuştur. Mesela:
1- Vaizlerin %50 den fazlasının; psikoloji, sosyoloji eğitim ile ilgili eserleri
çok az okudukları veya hiç okumadıkları,3
2- Vaizlerin bilgi, beceri ve tutum yönünden kendilerini yeterli
bulmadıkları,4
3- Vaizlerin Türkçelerinin düzgün olmadığı ve vaazların bağırarak
yapıldığı,5
gibi tespitler araştırmalarda dile getirilmiştir. Asıl konu bu olmadığı için burada birkaç
tespitle yetinilmiştir.
Her meslek sahibinin belli yeterliliklere sahip olması beklenir. Hele de
toplumu eğitmek ve aydınlatmakla görevli olanların bu görevlerin ifası için gerekli
yeterlilikleri taşıması toplumun geleceği açısından önemlidir.
Vaizlerde aranacak temel yeterliliklerin neler olabileceği ile ilgili bu çalışma
yapılırken ağırlıklı olarak vaizlerin yürüttükleri görevlerin özelliklerini yani ifa ettikleri
3 Faruk Bayraktar, Türkiye’de Vaizlik, M.Ü.İ.F. Vakfı yay., İst. 1997, s.128 ve 173.
4 Beyza Bilgin, Eğitim Bilimi ve Din Eğitimi, A.Ü.İ.F. yay.,Ank. 1988, s.107
5 Servet Armağan, “DİB.İrşad Faaliyetleri ve Bazı Düşünceler”, I.Din Şurası Tebliğ ve Müzakereleri, DİB
yay., C.I, Ank. 1995, s.386-387.
C.Ü. ilahiyat fakültesi dergisi, VIII/2, 2004 nevzat y. aşıkoğlu 19
misyonu dikkate alınmış, Bunun yanında Milli Eğitim Bakanlığının öğretmenler için
belirlediği temel yeterlikleri göz önünde bulundurulmuştur.
Diyanet İşleri Başkanlığı görev ve çalışma yönergesinde6 vaizlere yüklenen
görevler incelendiğinde vaizlerin alan bilgisi yanında farklı alanlarda yeterliklere sahip
olması gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.
Çünkü yönergede belirtildiği üzere vaizlerin; cezaevleri, ıslahevleri, öğrenci
yurtları, güçsüzler yurdu gibi yerlerde vaaz etme veya konferans verme, seminer ve
sempozyumlara katılma gibi görevleri olup, bunlar farklı kesimlere hitap edebilme
yetkinliğini ve yeterliliğini gerektirmektedir.
Yine vaizlerin görevleri arasında sayılan cezaevlerinde veya ıslahevlerinde
din dersi verme veya hizmet içi eğitim seminerlerinde ders verme, ayrı bir alanda yani
eğitim-öğretim alanında bazı yeterliliklere sahip olmayı gerekli kılmaktadır.
Öte yandan, vaizlerin görevleri arasında sayılan, dinî sorulara cevap verme
ve irşat programlarında görev alma da, halkla birebir ilişkiyi, dolayısıyla rehberlik ve
danışma psikolojisi konusunda bilgiyi ve yetkinliği gerektirmektedir. Ayrıca güncel
olayları takip edebilmek ve gerektiğinde bu olaylarla bağ kurmak ya da sorulan
güncel sorulara cevap verebilmek de vaizlerin genel kültür alanında yeterliliğe sahip
olmasını zorunlu kılmaktadır.
Kısaca vaizlerimizin görevlerini başarıyla yürütebilmeleri için dört temel
yeterlilik alanından söz etmek mümkündür. Bunlar :
1. Özel alan yeterlilikleri,
2. Eğitme-öğretme yeterlilikleri,
3. Genel kültür yeterlilikleri ve
4. Kişisel özelliklerdir.
1. ÖZEL ALAN (MESLEK ALANI) İLE İLGİLİ YETERLİLİKLER
Her meslek alanında olduğu gibi vaizlik görevinde de temel alan yani ilâhiyat
alanıyla ilgili bilgilerin yeterli olması başarıyı doğrudan etkileyen bir unsurdur. Vaizler
İslâm bilimleri yanında din bilimleri ve felsefe alanlarında da yeterli bilgiyle donanmış
olmak durumundadırlar.
Vaizlerde bulunması gereken özel (meslekî) alan yeterlilikleri şu şekilde
sıralanabilir:
1. Meslek alanı ile ilgili temel kavramlara hakim olma,
2. Dinin kaynaklarını (Kuran ve Sünnet) tanıma ve içeriklerini
kavrama,
3. İslam’ın temel inanç, ibadet ve ahlâk esaslarını bilme,
6 Bkz., DİB. Görev ve Çalışma Yönergesi, Madde 95
20 vaizlerde aranacak temel yeterlilikler
4. İslam tarihindeki olayları sebep ve sonuçlarıyla birlikte
açıklayabilme,
5. Din ile birey, toplum ve kültür ilişkisini açıklama,
6. Dindeki farklı görüş ve yorumları bilme ve ilahiyat alanındaki
temel problemleri tanıma,
7. Ayet ve hadisleri yorumlayabilme,
8. Meslek alanıyla ilgili bir konuyu çeşitli kaynaklardan araştırabilme
ve ulaştığı bilgileri yorumlayabilme,
9. Diğer dinler hakkında yeterli bilgiye sahip olma,
10. Türkiye’nin dini coğrafyasını tanıma.
İlâhiyat alanıyla ilgili temel kavramlara hakimiyet, vaizlerin konuşmalarındaki
tutarlılık ve güvenilirlik açısından önemlidir. Vaiz, inanç ve ibadetle ilgili, Kur’an ve
Sünnetle ilgili kavramları, mükellefin fiilleri ile ilgili kategorileri iyi bilmek ve
gerektiğinde muhataplarına açıklamak durumundadır. Din alanıyla ilgili kavramlar iyi
bilinmez, yersiz ve yanlış kullanılırsa karmaşaya yol açabilir.
İslam tarihindeki çeşitli olayların sebep ve sonuçlarını açıklayabilme
yeterliliği vaize bu olayların etkileriyle ortaya çıkan çeşitli fikir hareketlerinin ve
mezheplerin aralarındaki farkı ayırt edebilme özelliği kazandırır.
Vaizlerin görevlerinde verimli olabilmeleri için, din ile; birey, toplum ve kültür
arasındaki ilişkiyi de açıklayabilme yeterliliğine sahip olmaları beklenir.
Vaizlerin din alanındaki farklı görüş ve yorumları bilmeleri, çeşitli dinî ekoller
arasındaki temel tartışma noktalarına aşina olmaları, onların meslekî verimlilikleri
açısından önemlidir.
Diğer yandan vaizlerin 300 veya 500 yıl önce yazılmış kitaplardaki o günün
insanı için problem çözücü olan ama bugünün insanına hitap etmeyen ve karşılaşılan
güncel problemleri çözmek yerine daha da karmaşık hâle getiren yorumları,
muhakeme etmeden bugüne aynen aktarmamaları beklenir. Aksi halde problemleri
çözmeyen, kalıp bilgileri aynen aktarmak toplumda dine karşı ilgisizliğe ve ümitsizliğe
neden olabilir.
Vaizlerin dinî bir konuyu kaynaklardan araştırabilme ve gerektiğinde ayet ve
hadisler ışığında yeni yorumlar yapabilme ya da kaynaklardan ulaştıkları bilgileri
yorumlayarak yeni sonuçlar çıkarma yetkinliğine sahip olmaları önemlidir.
İletişimin son derece geliştiği dünyamızda vaizlerin diğer dinler ve inanç
şekilleri hakkında yeterli bilgiye sahip olmaları; aynı şekilde, Türkiye’nin ve görev
yaptığı bölgenin dini yapısını tanımaları görevde başarılı olmaları için önemlidir.
2. EĞİTME-ÖĞRETME YETERLİLİKLERİ
Özel alan ve genel kültür yanında eğitme ve öğretme konusundaki
yeterlilikler de vaizlerin başarısı için önemlidir. Vaizler birer eğitimcidir. Eğitim ilke ve
yöntemlerini dikkate alarak görevlerini yerine getirmek durumundadırlar.
Eğitim ve öğretim ile ilgili olarak vaizlerin sahip olmaları gereken bilgiler,
eğitim ve psikoloji ile doğrudan ilgilidir. Bu alanlarda verilecek bilgilerin, görev
C.Ü. ilahiyat fakültesi dergisi, VIII/2, 2004 nevzat y. aşıkoğlu 21
yaparken vaizlere eğitme- öğretme alanında şu yeterlilikleri kazandırması
beklenmektedir:
1. Muhataplarını tanıma,
2. Vaaz ve ders planlama,
3. Vaaz ve ders materyali geliştirme,
4. Vaaz veya dersi etkili biçimde sunma,
5. Etkinlikleri değerlendirme,
6. Rehberlik yapma,
7. Durumun gerektirdiği hitabet yeteneğine sahip olma,
8. Yetişkinler eğitimi alanında bilgi sahibi olma,
9. Cami-çevre ilişkisini (üniversite ve diğer kurumlarla) geliştirme,
10. Bilgisayar ve internet kullanabilme.
Yaygın din eğitimi alanında hizmet veren birisi olarak vaizin, muhatap
kitlesini tanıması, başarısı için önemli bir unsurdur. Vaiz konuşmasını dinleyicilerin
ihtiyaçları ve ilgileri doğrultusunda şekillendirmek durumundadır. Vaiz,
muhataplarının yaşlarını, bilgi, zeka, eğitim ve kültür düzeylerini, bilgi almaya hazır
olup olmadıklarını yani ilgilerini dikkate almak zorundadır.
Vaizlerin vaaz veya ders planlama ve materyal hazırlama yeterliliği, vaaz
veya dersin kalıcılığını doğrudan etkileyen bir durumdur. Vaiz konusunu dikkate
alarak amaçlarını, konuyu hangi yöntemle işleyeceğini, kullanacağı ayet ve hadisleri
ve diğer materyali seçer. Vereceği örnekleri belirler. Örneklerin anlaşılır olmasına
özen gösterir. Vaaz veya ders sırasında muhataplarının zihninde oluşması muhtemel
soruların neler olabileceğini düşünerek bunlara cevap hazırlar.Vaazın veya dersin
ana fikri çerçevesinde ulaşacağı amaçlarını gerçekleştirmeye çalışır. Vaazın başarılı
olması için ana fikrinin ve amaçlarının belirlenmesi, planlanmış olması ve vaazdan
önce birkaç kez gözden geçirilmiş olması önemlidir.
Vaaz veya ders sunulurken kısa bir genel girişten sonra muhatapların
dikkatini çekmek için konu ile ilgili çarpıcı birkaç olay veya örnek sunulabilir.Örnekler
ile yaşanan hayat ve vaaz konusu ararsında bağ kurar. Vaazın veya dersin sunuluşu,
mutlaka plan dahilinde olmalıdır. Konunun dağılmaması, hedefin gerçekleşmesi ve
zamanın verimli kullanılması için bu gereklidir.
Vaizler zaman zaman yürüttükleri etkinlikleri değerlendirmelidirler. Bilgilerin
kalıcı olup olmadığını, davranışlarda değişiklik meydana gelip gelmediğini
gözlemlemelidirler. Bu gözlem ve değerlendirme sonucu varsa hatalarını düzelterek
daha başarılı olmanın yollarını aramak ve kendilerini yenilemek durumundadırlar.
Vaizler vaaz veya ders dışında mesela, konferans, panel vb. sunumlarda ortamın
gerektirdiği konuşma üslubunu yakalayabilme becerisine sahip olmalıdırlar.
22 vaizlerde aranacak temel yeterlilikler
Vaizlerimizin bir başka görevi de halktan her yaşta insanın sorularına cevap
vermek, onlara rehberlik yapmak, yol göstermektir. Bu nedenle profesyonel bir
yardım alanı olarak danışma ve rehberlik alanında mutlaka bazı bilgilere sahip
olmaları gerekmektedir. Özellikle empatik tavır, muhatabı dinleme vb. çeşitli
danışman rolleri hakkında bilgi sahibi olmaları ayrıca yetişkin eğitiminin inceliklerini
bilmeleri başarıları için gereklidir.
Vaizlerin çevrelerindeki çeşitli kurumlarla ve özellikle de üniversite ile diyalog
içine girerek; felsefe, psikoloji, sosyoloji, eğitim, ilahiyat alanlarındaki konferans ve
toplantıları izlemeleri, yüksek lisans veya doktora çalışmaları yapmaları, en azından
bu alanlardaki yayınları takip etmeleri kendilerini geliştirmeleri açısından önemlidir.
Diğer bir önemli nokta da, son yıllarda gittikçe önem kazanan bilgisayar ve
internet kullanımı konusunda vaizlerin bilgi ve yeterlilik sahibi olmalarıdır. Yeni
bilgilere ulaşma ve bunları değerlendirme açısından internet kullanımı konusunda
vaizlerin yetkinlik kazanması önem taşımaktadır.
3. GENEL KÜLTÜR YETERLİLİKLERİ
Din alanı; felsefe, bilim, eğitim vb. birçok alanla ilişkisi olan bir alandır. Bu
nedenle halkı din konusunda aydınlatmakla görevli olanların -ki bunların başında
vaizler gelmektedir- karşılaştıkları sorunların çözümünde vahye ve nakle dayalı
bilgiler yanında felsefî bilgiye ve fen bilimleri ile sosyoloji, psikoloji, iletişim vb. beşerî
bilimlerin verilerine de ihtiyaç duyacakları açıktır.
Bu ihtiyaç lisans öğrenimi sırasında kısmen karşılanmaya çalışılsa da bilim
sürekli gelişmekte ve dünya değişmektedir. Bu nedenle dinî bilgi dışındaki yeni
bilgiler de vaizlere kazandırılmak durumundadır.
Vaizlere genel kültür alanında kazandıracak bilgiler; Türkiye’nin sosyokültürel
coğrafyası, ülkenin ve bölgenin tarihî ve idarî yapısı ile ilgili bilgiler yanında,
fizik, tıp astronomi gibi tabii bilimlerdeki ve psikoloji, sosyoloji, eğitim, dil bilim,
ekonomi, sanat vb. sosyal alanlardaki gelişmelerle ilgili olmak durumundadır.
Bu dallarda verilecek bilgiler, vaizlere, genel kültür alanında şu yeterlikleri
kazandıracaktır:
1. Türkiye’nin sosyo-kültürel coğrafyasını tanıma,
2. Görev bölgesinin tarihî ve kültürel dokusunu bilme,
3. Farklı disiplinlerin kavramlarını açıklayabilme ve kullanabilme,
4. Görev alanı ve kurumu ile ilgili hukukî mevzuat hakkında bilgi
sahibi olma,
5. Görev yaparken diğer disiplinlerin bilgilerinden yararlanma,
6. Farklı disiplinlerden elde edilen bilgileri, dinî bilgiler ışığında
yorumlayabilme,
7. Farklı disiplinlerin verileri ışığında yoruma dayalı dini bilgileri
yeniden değerlendirebilme ve muhatabını tatmin edici bilgi
üretebilme,
8. Çeşitli kurum ve makamlarla ilişkilerini sağlıklı temele oturtma,
C.Ü. ilahiyat fakültesi dergisi, VIII/2, 2004 nevzat y. aşıkoğlu 23
9. Meslek dışı bilimsel ve kültürel etkinliklere katılabilme ve görev
alma,
10. Belli seviyede yabancı dil bilgisine sahip olma.
Türkiye’nin sosyo-kültürel coğrafyası hakkında genel bilgi sahibi olmak ve
bulunulan bölgenin tarihi ve kültürel özelliklerini bilmek, vaizlerin görevlerinde ve
diğer aktivitelerinde daha isabetli davranmalarına ve muhataplarının güvenini
sağlamalarına yardımcı olacaktır.
Farklı disiplinlere ait olan kavramları kullanabilme yeterliliğine sahip vaiz,
çeşitli kesimlerden insanlara hitap etme imkanı bulmuş olacaktır. Mesela metafizik,
bireysellik, varsayım, problem alanı, sözlü veya sözsüz iletişim, kimlik bunalımı vb.
kavramların içeriklerini bilen ve bunları kullanabilen vaiz; psikoloji, sosyoloji, eğitim,
ekonomi gibi bilimlerin verilerinden yaralanabilecek; bunun yanında farklı
disiplinlerden edinilen bilgilerle genel kültürünü zenginleştirerek olayları ve olguları
daha iyi analiz etme ve açıklama gücüne sahip olacaktır.
Vaizin din alanı dışındaki alanlardan elde ettiği genel kültür zenginliği, ona,
bu bilgileri dinî bilgi ışığında değerlendirme imkanı tanıyacaktır. Öte yandan farkı
disiplinlerin verileri, vaize, yoruma dayalı bazı dinî bilgilerin bu veriler aydınlığında
yeniden yorumlayabilme ve tatmin edici bilgi üretme yetkinliğini kazandıracaktır.
Vaizlerin görev alanlarıyla ve bağlı bulundukları kurumun hizmet alanıyla
ilgili mevzuat bilgisine sahip olmaları ne tür görevler ifa edeceklerini ve kendilerinden
ne beklendiğini bilmeleri açısından önem taşımaktadır.
Vaizlerin sahip olacağı genel kültür zenginliği ile Türkiye’nin idari yapısını ve
kurumlarını tanımaları bu kurumlarla ilişkilerini sağlam temellere oturtmalarına ve iyi
ilişkiler kurarak daha verimli görev yapmalarına yardımcı olacaktır.
Vaizlerin genel kültür yeterliliği, meslek dışı etkinliklere katılmalarına da
imkan verecek, ayrıca belli seviyede yabancı dil bilgisine sahip olmaları, iletişimin
gelişmesiyle toplumların iyice birbirine yaklaştığı ve birbirini etkilediği dünyadaki
gelişmeleri yakından takip etmelerine imkan sağlayacaktır.
4. KİŞİSEL ÖZELLİKLER
Vaizlerin; genel kültür, özel alan, ve eğitme-öğretme yeterlilikleri yanında
bazı kişisel özelliklere de sahip olması görevlerindeki başarıyı etkileyen önemli bir
unsurdur.
Vaizlerde bulunması gereken kişisel özellikler şu şekilde sıralanabilir:
1. Sabırlı olma,
2. Hoşgörülü olma
3. Dürüst olma,
4. Tevazu sahibi olma,
5. Davranışlarıyla örnek olma,
6. Hilm sahibi (yumuşak huylu) olma,
7. Sözsüz iletişime (jest ve mimiklere) özen gösterme
24 vaizlerde aranacak temel yeterlilikler
8. Sözlü iletişime özen gösterme (argo ve aksanlı konuşmama)
9. Kıyafetine özen gösterme
10. Birleştirici olma(belli cemaat veya grup taraftarı olmama)
Vaizler, görev sırasında çok çeşitli yaşlardan veya kültür seviyesinden
insanlarla karşılaşabilirler. Bu kişilerin tavırları zaman zaman rahatsız edici düzeyde
olabilir. Buna karşılık vaizler; sabırlı, hoşgörülü ve mütevazı olmak durumundadırlar.
Dürüstlük, vaizlerin verdikleri bilgilerin ve vaazlarının etkili ve kalıcı olması
için sahip olunması arzulanan kişisel bir özelliktir. Özü sözü bir olan ve
davranışlarıyla örnek olan bir vaiz, her zaman takdir edilir.
Yumuşak huylu olmak, jest ve mimiklerine, kılık ve kıyafetine özen
göstermek yani sözsüz iletişimin gereklerini yerine getirmek, vaizin başarısını artırır.
Düzgün telaffuzla ve tane tane konuşmak, argo veya aksanlı konuşmamaya çalışmak
da sözlü iletişimin gereğidir.
Vaizin; çeşitli cemaat, grup veya siyasi görüşlerin lehinde veya aleyhinde
olduğu imajını oluşturacak konuşmalar yapması da saygınlığına zarar verebilir.
5. YETERLİLİKLERİN KAZANDIRILMASI ÜZERİNE BİRKAÇ SÖZ
Yeterliliklerin kazandırılması konusunda üç yoldan söz edilebilir. Bunlar :
1.Üniversite eğitimi, 2.Kurumda Hizmet öncesi eğitim, 3.Kurumda
Hizmet içi eğitim’dir.
Üniversite eğitiminde yani ilahiyat fakültelerinde verilen eğitimde özel alan
bilgisi kazandırma amacı ağırlık kazanmaktadır. Fakülte eğitimi incelendiğinde,
Türkiye’nin dinî coğrafyasını tanıma dışında büyük ölçüde burada sayılan özel alan
yeterliliklerini kazandırmaya yönelik olduğu görülür. Ancak genel kültür ve eğitmeöğretme
yeterliliklerinin birçoğunun mevcut ilahiyat lisans programıyla kazandırılması
zor gözükmektedir. Bu nedenle programın bu açıdan zenginleştirilmesine ihtiyaç
vardır. Programın zenginleştirilmesiyle ilgili önerilerimiz mayıs 2002’de Kayseri’de
yapılan Yaygın din eğitiminin sorunları sempozyumu’nda detaylı bir şekilde
sunulmuştur
Genel kültür ve eğitme-öğretme yeterliliklerinin bir kısmı hizmet öncesi bir
kısmı da hizmet içi eğitim yoluyla kazandırılabilir. Ancak bunun için hedefleri belli,
içeriği zengin bir programa ihtiyaç vardır. Bu nedenle vaizlerde bulunması gereken
yeterlilikleri tartışıp olgunlaştırmaya çalıştığımız kadar, bu yeterliliklerin hangi yollarla
kazandırılacağını da tartışmamız ve varılan sonuçları uygulamada kararlılık
göstermemiz gerekmektedir.
Bu konuda hem fakültelere hem de Diyanete düşen görevler vardır.
Fakülteler programlarını anılan doğrultuda zenginleştirmeli, diyanet de atama
şartlarını ve hizmet içi eğitim anlayışını gözden geçirmeli ve geliştirmelidir.